Blog

Tego nie wiesz o pisankach!

Archeolodzy oceniają, że najstarsze znaleziska pisanek w Polsce pochodzą z X w. z wykopalisk na Ostrówku w Opolu i w okolicach Wrocławia. Znawcy przedmiotu upatrują źródeł tego zwyczaju w dawnych obrzędach wiosennych – pierwotnie malowanie jaj związane było z prasłowiańskimi wierzeniami, jakoby kolorowe jajko ma siłę przenoszenia na siebie złych mocy i rewitalizacji świata.

 
W zależności od regionu jaja różniły się od siebie techniką zdobienia, kolorystyką oraz ornamentem. Obowiązek zdobienia jaj w kulturze ludowej bazował na opowieściach apokryficznych, w których to zwyczaj ten miał być związany z losem Zmartwychwstałego Chrystusa. Jak podkreśla Teresa Smolińska, pogańskie jajko zyskało w kulturze chrześcijańskiej nowy wymiar magiczny, ściśle związany z religią, czego rezultatem jest obecność wielu opowieści ajtiologicznych i legend związanych z genezą zdobienia jaj wielkanocnych.
 
W tradycji nowogreckiej przekazywano, że Anioł ukazał się Marii Magdalenie i oznajmił jej, że Chrystus zmartwychwstał; ta, po powrocie do domu zauważyła, że wszystkie jajka zabarwiły się na czerwono. Kobieta, wychodząc przed dom, spotkała apostołów i rozdała im jajka, głosząc zmartwychwstanie, wówczas jajka zamieniły się w ptaki, wyleciały z ich rąk ku niebu. Wszyscy odczytali to jako znak, że po śmierci następuje zmartwychwstanie.  Maria Magdalena – wedle jednej opowieści ajtiologicznej – przyszła do Heroda z prośbą, aby ulitował się nad Chrystusem, ofiarując mu kilka malowanych jajek i w ten sposób zapoczątkowała malowanie jaj i ofiarowywanie najładniejszych swoim chłopcom, aby zjednać ich miłość. W innych wariantach legendy Matka Boska (lub Maria Magdalena) udała się z jajkami do Heroda (lub Piłata), prosząc o uwolnienie syna. W przekazach folklorystycznych jajko miało być argumentem przekonującym niedowierzających, bowiem pisanki powstały w wyniku zaczerwienienia się jajek niesionych przez wątpiącą w zmartwychwstanie Chrystusa kobietę.
 
Została zarejestrowana także legenda jakoby pewien biedak, który pomagał Chrystusowi dźwigać krzyż, zobaczył, że niesione przez niego jajka na sprzedaż zabarwiły się na czerwono. Istnieje także kilka wariantów związanych z wątkiem kamienowania Chrystusa przez Żydów: w jednym z nich aniołowie rozsypywali pisanki, by zabawić oprawców Chrystusa; w innym to Żydówki, chcąc odwieść swoich mężów i braci od dręczenia Chrystusa, pokazywały im namalowane na jajkach scenki; podczas prowadzenia go na Golgotę Bóg zamieniał kamienie rzucane przez Żydów w pisanki. Wątek jajek-kamieni związany jest także z postacią św. Szczepana, jajka mają symbolizować jego męczeńską śmierć przez ukamienowanie.
 
Pisanki powstały – w świetle jeszcze innej legendy – gdy po zmartwychwstaniu kamienie odrzucone z grobu pańskiego rozproszyły się po świecie i uderzały o siebie, rysując się nawzajem. Dopóki ludzie będą malować jaja, będą żyć i dręczyć się od zgryzoty czterej Żydzi, biorący udział w męce Chrystusa.
 
Pisanki były w tradycji ludowej warunkiem trwania świata, symbolem ciągłego odrodzenia, a wyraźna i sensowna motywacja pielęgnowania tego zwyczaju widoczna była jeszcze na przełomie XIX i XX wieku. Podtrzymywanie tradycji zdobienia jaj wynikało z pamięci o jego znaczeniu kosmogonicznym jako trwałości ludzkiej formy egzystencji; zaniechanie mogłoby prowadzić do niemożliwości odnowienia się po zimowym chaosie lub nawet unicestwienia świata. W kulturze ludowej dziewczęta ofiarowywały pisanki chłopcom za oblanie wodą w śmigus-dyngus, wręczały swoim bliskim, współcześnie ta funkcja wymiany darów uległa redukcji. Dziś pisanki spełniają wyłącznie funkcję estetyczną. Trudno też mówić, aby przy ich tworzeniu dorośli wykorzystywali świadomie jakieś określone wzory czy kolory „dyktowane” tradycją, kierują się raczej własną wyobraźnią.

 


<< Wróć do poprzedniej strony

Sprawdź również

Polowanie na...
3 sie 2022
Kolorowanki dla...
31 lip 2022
„Rynek i my...
28 lip 2022
Rodzinne...
27 lip 2022
„Wydadzą owoc...
25 lip 2022



Poznaj autorkę bloga

Dr Barbara Górnicka-Naszkiewicz, dziennikarka, autorka książek aktywizacyjnych dla seniorów, propagatorka rozwoju osobistego na emeryturze. Redaktor naczelna miesięcznika i bloga Super Senior oraz kobietapo60.pl. Stale współpracuje z wieloma mediami senioralnymi w Polsce jako specjalista silver content. Jest również inicjatorką wielu akcji społecznych o zasięgu lokalnym i ogólnopolskim, których celem jest dostrzeżenie i rozwijanie potencjału osób starszych, m.in. „Seniorzy z pasją”, „Podziel się książką z seniorem”, „Na zdrowie!”, „Hobby 50+”, „Aktywny Senior”, „Bezpiecznie i twórczo w Internecie”, „Kobiece historie mają moc”. Chętnie wspiera oraz opiniuje przedsięwzięcia kierowane do osób starszych i tworzone przez nich samych, nadając im patronat medialny oraz nagłaśniając działania senioralne na łamach polskich mediów.
 

Zobacz publikacje aktywizacyjne


łamigłówki dla seniorów


hobby seniora

mandala seniora


spostrzegawczość senior
 


Współpraca



kobieta po 60


podlaskisenior.pl


flexi.pl60plus.pl
50ok.plkobieta50plus.pl







 

Wszelkie prawa zastrzeżone 2022

Ta strona używa COOKIES. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies, zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki.   akceptuje